Omyłkowy przelew BLIK jako przynęta. Jak nie zostać mimowolnym wspólnikiem oszustów?

Opis nowego schematu oszustwa z wykorzystaniem przelewów BLIK na numer telefonu. Ofiara najpierw dostaje niespodziewany przelew, a potem kontaktuje się z nią osoba podająca się za nadawcę, prosząc o „uczciwy zwrot”, ale już na inne konto lub inny numer. Rzecznik Finansowy podkreśla, że takie działanie może wciągnąć odbiorcę w proceder prania pieniędzy i skończyć się wzywaniem na policję lub do prokuratury. Artykuł wyjaśnia, jaka jest bezpieczna procedura bankowa zwrotu omyłkowo przelanych środków i dlaczego nie wolno reagować na presję oszustów. Wspomniane są też inne kampanie fraudowe, m.in. SMS-y podszywające się pod Ministerstwo Finansów, straszące egzekucją komorniczą za rzekome zaległe podatki.​

Nowa odmiana „na przelew”

Popularność płatności BLIK na telefon sprawia, że stały się one naturalnym celem cyberprzestępców. Klasyczne „wyłudzenia na BLIK” (np. przejęte konta w komunikatorach) znamy już od kilku lat, teraz pojawia się ich nowa wersja – „na omyłkowy przelew”. Tym razem oszuści nie proszą o pieniądze wprost, tylko wykorzystują psychologiczny mechanizm uczciwego zwrotu środków, które rzekomo „wysłali przez pomyłkę”. To szczególnie groźne, bo wielu użytkowników ma odruch pomocy i nie podejrzewa, że zwykła przysługa może mieć konsekwencje prawne.​

Jak działa oszustwo „na omyłkowy przelew BLIK”?

Schemat ataku można streścić w kilku krokach:​

• Odbiorca dostaje nieoczekiwany przelew BLIK na numer telefonu.
• Po chwili kontaktuje się z nim osoba podająca się za nadawcę (telefon, SMS, komunikator).
• „Nadawca” tłumaczy, że pomylił numer, i prosi o zwrot pieniędzy, ale na inny rachunek lub inny numer telefonu, niż ten, z którego przyszły środki.​
• Często pojawia się presja czasu, apel do emocji („to wszystkie moje oszczędności”, „wisi na tym ważna płatność”) albo nawet groźby.​

Kluczowe jest to, że zwrot nie odbywa się zwykłą, bankową drogą, tylko na ręcznie wskazane przez oszusta dane. W efekcie odbiorca staje się pośrednikiem w transferze środków pochodzących z przestępstwa – nawet jeśli działał w dobrej wierze.​

Dlaczego to ryzykowne dla zwykłego użytkownika?

Rzecznik Finansowy zwraca uwagę, że osoba, która wykona taki „uprzejmy” przelew, może później zostać wezwana do złożenia wyjaśnień na policji lub w prokuraturze. Z perspektywy organów ścigania wygląda to jak element łańcucha prania pieniędzy albo pomoc w ukryciu środków pochodzących z przestępstwa. Odbiorca przelewu jest wtedy jednym z ogniw, do których można dotrzeć, bo jego rachunek bankowy lub numer telefonu widnieje w historii transakcji. Nawet jeśli finalnie uda się udowodnić dobrą wiarę, oznacza to stres, czas i potencjalne blokady środków na rachunku do czasu wyjaśnienia sprawy.​

Co zrobić, gdy dostaniesz niespodziewany przelew?

Rzecznik Finansowy wskazuje jednoznacznie: nie odsyłamy pieniędzy „nadawcy” ani tym bardziej na inny, wskazany przez niego rachunek. Bezpieczna ścieżka wygląda tak:​

• Nie wykonujemy żadnych przelewów, nawet jeśli ktoś nalega telefonicznie czy w wiadomościach.
• Informujemy osobę kontaktującą się w tej sprawie, że powinna zgłosić omyłkę do swojego banku.
• Czekamy, aż to bank skontaktuje się z nami z prośbą o zwrot środków.​

To właśnie bank ma procedury weryfikacji błędnych przelewów: pieniądze trafiają na specjalny rachunek techniczny, dzięki czemu nie ujawniamy swoich danych osobom trzecim i nie ponosimy kosztów transakcji zwrotnej. Cały proces odbywa się w kontrolowanym środowisku, z logowaniem, nagrywaniem rozmów i pełną ścieżką audytową.​

Siła emocji i presji – jak nie dać się złapać?

Oszustwa finansowe coraz częściej opierają się na manipulowaniu emocjami, a nie tylko na lukach technicznych. W opisanym scenariuszu przestępca buduje narrację „błędu” i „prośby o pomoc”, a gdy to nie działa, sięga po presję i groźby. Rzecznik Finansowy apeluje, by nie ulegać emocjom, presji ani straszeniu konsekwencjami, jeśli nie wykonamy żądanego przelewu. Zawsze warto zakończyć rozmowę, zweryfikować sytuację na spokojnie i – w razie wątpliwości – skontaktować się bezpośrednio z infolinią własnego banku, korzystając z numeru na oficjalnej stronie.​

BLIK na celowniku, ale nie tylko

Rosnąca liczba użytkowników BLIK-a oznacza większy potencjał zysku dla przestępców, dlatego liczba wariantów oszustw będzie tylko rosnąć. Znajomość podstawowych zasad bezpieczeństwa (brak zwrotów na „obce” konta, weryfikacja kontaktu z bankiem) to dziś absolutna podstawa dla każdego użytkownika bankowości mobilnej. Jednocześnie nie jest to jedyny scenariusz, przed którym ostrzegają instytucje – w ostatnim czasie money.pl opisywało np. fałszywe SMS-y podszywające się pod Ministerstwo Finansów, w których grożono egzekucją komorniczą za rzekomo niezapłacone podatki. Tam również kluczowe było kliknięcie w link i szybka płatność – znowu z wykorzystaniem strachu i presji czasu.​

Jak się chronić – praktyczne wskazówki

Dla świadomego użytkownika technologii zasady są proste, ale warto je przypomnieć:​

• Każdy niespodziewany przelew traktuj jako sygnał ostrzegawczy, a nie miłą niespodziankę.
• Nie wykonuj przelewów „zwrotnych” ani transakcji BLIK na prośbę nieznajomych lub osób kontaktujących się z nieznanych numerów.
• W sprawie omyłkowego przelewu zawsze odsyłaj nadawcę do jego banku – nie bierz na siebie roli pośrednika.​
• Nie klikaj w linki z wiadomości SMS czy e-maili, które straszą komornikiem, urzędem skarbowym czy blokadą konta – najpierw samodzielnie wejdź na stronę urzędu lub banku.​

Z perspektywy użytkowników BLIK najważniejsze jest, by trzymać się formalnych procedur banku, a nie „dogadywać się” z kimś w wiadomościach lub przez telefon.​

Krótki komentarz: czy to naprawdę coś nowego?

Z technicznego punktu widzenia nie mamy do czynienia z wyrafinowanym cyberatakiem, tylko z kolejną mutacją klasycznego „social engineering”. Nowością jest sprytne wykorzystanie przelewu BLIK na telefon jako punktu wyjścia – ruch, który wygląda wiarygodnie, bo widzimy realne pieniądze na koncie. Dla osób korzystających na co dzień z bankowości elektronicznej to sygnał, że sam fakt wpływu środków nie oznacza, że sytuacja jest bezpieczna – równie ważny jest sposób zwrotu i to, z kim faktycznie rozmawiamy. Ten scenariusz jest szczególnie groźny dla osób starszych i mniej technicznych, ale w praktyce złapać się może każdy, kto w pośpiechu i bez refleksji chce „być fair”.